ลักษณะของผู้นำที่ดี ไม่ได้มีแค่ในระดับผู้บริหารองค์กร แต่เป็นคุณสมบัติที่ทุกคนสามารถปลูกปั้นได้ ไม่ว่าจะเป็นหัวหน้าทีม หัวหน้าแผนก หรือแม้แต่คนที่เพิ่งเริ่มนำทีมครั้งแรก บทความนี้สรุปนิยาม ความสำคัญ ลักษณะเด่นทั้งในหลักสากลและหลักแบบฉบับไทย พร้อมแนวทางพัฒนาภาวะผู้นำให้เกิดขึ้นจริง
ภาวะผู้นำ คืออะไร
อ้างอิง: missiontothemoon
ภาวะผู้นำ คือ ศิลปะในการสร้างอิทธิพล หรือกระบวนการที่นำกระบวนการต่างๆ ในองค์กรออกมาใช้ด้วยความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างผู้นำกับผู้ตาม ผ่านการโน้มน้าวจิตใจให้ปฏิบัติตามโดยไม่ต้องสั่งการจนเกิดบรรยากาศที่ดี ตามนิยามที่วารสารวิชาการไทยสรุปรวมแนวคิดของนักคิดหลายท่านไว้
อีกนิยามหนึ่งที่น่าจดจำคือ ผู้นำคือผู้กระทำให้ภารกิจขององค์กรบรรลุจุดหมายได้ โดยอาศัยความร่วมมือร่วมใจของสมาชิกในองค์กร ไม่ใช่ผู้ที่เก่งกว่าทุกคนรวมกัน เพราะไม่มีผู้นำคนใดในโลกที่เก่งกว่าเพื่อนร่วมงานทั้งหมดรวมกัน และนี่คือเหตุผลว่าทำไมการเป็นผู้นำจึงเป็นเรื่องของการรวมพลัง ไม่ใช่การแข่งขันภายใน
ความสำคัญของภาวะผู้นำ ทำไมทุกองค์กรต้องมี
ความสำคัญของภาวะผู้นำ ปรากฏชัดที่สุดในข้อเท็จจริงที่ว่า หากผู้บริหารขาดภาวะผู้นำ ความรู้และความสามารถทั้งหมดจะไม่ถูกนำออกมาใช้อย่างเต็มที่ เพราะไม่สามารถกระตุ้นหรือชักจูงผู้อื่นให้ปฏิบัติงานบรรลุเป้าหมายที่วางไว้ได้ ดังนั้นภาวะผู้นำจึงเป็นเครื่องมือแปลงความรู้ให้กลายเป็นผลลัพธ์จริงขององค์กร
ในภาพของธุรกิจยุคใหม่ ผู้นำคือคนที่ขับเคลื่อนองค์กรไปสู่เส้นทางแห่งความสำเร็จผ่านวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล และการบริหารจัดการบุคคล แผนการดำเนินงาน และทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ผู้นำกลายเป็นบุคคลที่ทุกองค์กรให้ความสำคัญเป็นอันดับต้นๆ
คุณลักษณะผู้นำ 2 ด้านตามหลักคุณธรรมไทย
แบ่งตามหลักที่นักคิดด้านการจัดการไทยสรุปไว้ในวารสารวิชาการ
ด้านภายในตัวผู้นำ
- รู้หลักการและเหตุผล
- มีสติปัญญา ไม่ประมาท
- ตื่นตัวทันต่อเหตุการณ์
- มีวิสัยทัศน์ก้าวไกล
- เป็นคนเข้มแข็ง
ด้านภายนอกในการประสานคนและงาน
- มีความรู้ความสามารถ
- มีพรหมวิหารธรรมหวังประโยชน์ส่วนรวม
- น่ารัก น่าเคารพ
- เป็นธรรมาธิปไตย
- ฉลาดในการพูด
- ไม่ลำเอียง
ลักษณะและบุคลิกของผู้นำที่ดี 10 ประการ
เมื่อรวบรวมแนวทางจากผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาองค์กรไทย ลักษณะและบุคลิกของผู้นำที่ดี ที่ถูกกล่าวถึงซ้ำบ่อยที่สุดมีทั้งหมด 10 ข้อดังนี้
- สื่อสารอย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งพูด เขียน และฟัง ให้ทุกคนเข้าใจเป้าหมายตรงกัน
- มีความรับผิดชอบและกล้าปกป้องทีมเมื่อเกิดข้อผิดพลาด พร้อมรีบหาทางแก้ไขทันที
- มีวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล มองเห็นอนาคตและตั้งเป้าหมายที่ท้าทายแต่สร้างประโยชน์ให้องค์กร
- กล้าตัดสินใจอย่างมีเหตุผล เป็นกลาง และยุติธรรม แม้จะอยู่ใต้แรงกดดันสูง
- แก้ไขปัญหาอย่างมีกระบวนการเป็นระบบ และหาสาเหตุแท้จริงไม่ให้ปัญหากลับมาซ้ำ
- รู้จักควบคุมอารมณ์ของตนเอง ไม่ระบายอารมณ์ใส่สมาชิกในทีม
- ให้เกียรติและเคารพผู้อื่นอย่างเท่าเทียม ไม่แสดงอำนาจข่มว่าตนเองเหนือกว่าใคร
- มีมนุษยสัมพันธ์ดี ซื้อใจคนรอบข้างจนทุกคนกล้าแสดงตัวตนและเสนอไอเดีย
- สามารถสร้างความเชื่อมั่นและแรงบันดาลใจให้ทุกคนเคลื่อนไปในทิศทางเดียวกัน
- กล้ายอมรับความผิดพลาดและมองมันเป็นบทเรียนเพื่อพัฒนาตัวเองต่อไป
ทัศนคติของการเป็นผู้นำ ในแบบฉบับไทย
นอกจากกรอบความคิดสากลแล้ว วงการการจัดการไทยยังมีกรอบคิดเฉพาะที่ถ่ายทอดมาจากปรัชญาพุทธ ซึ่งสรุปลักษณะผู้นำจากพระพุทธปฏิมาไว้ 7 ประการ ได้แก่ เกศแหลม ตาดู หูยาน นั่งนาน ไม่ขานตอบ ยิ้มปลอบประโลมใจ และตัดสินด้วยความยุติธรรม โดยแต่ละข้อสอดคล้องกับบทบาทที่ผู้นำต้องมีในชีวิตจริงตั้งแต่การใช้ปัญญา การสอดส่องดูแล การรับฟัง ความอดทน สติในการตอบโต้ เมตตา และความซื่อตรงต่อความถูกต้อง
ทัศนคติของการเป็นผู้นำ ในแบบไทยยังครอบคลุมหน้าที่ที่เรียกว่า ป. ของผู้นำ ซึ่งประกอบด้วย ปลอบ คือรู้จักปลอบขวัญและให้กำลังใจเมื่อผู้ใต้บังคับบัญชาผิดหวัง ปั้น คือหล่อหลอมคนให้มีคุณภาพและมอบอำนาจตามความเหมาะสม ปก คือปกครองด้วยความเป็นธรรม และป้อง คือป้องกันไม่ให้ผู้ใต้บังคับบัญชาประพฤติผิด ซึ่งทั้งหมดนี้สะท้อนว่าการเป็นผู้นำที่ดีไม่ใช่แค่นำคนไปสู่เป้าหมาย แต่คือการดูแลคนตลอดเส้นทางนั้นด้วย
ลักษณะผู้นำ 7 ประการ แบบฉบับไทย
เอาเมาส์ชี้หรือแตะแต่ละข้อเพื่อดูความหมาย
ที่มา: กรอบคิดลักษณะผู้นำจากพระพุทธปฏิมาที่ถูกนำมาสรุปในวารสารวิชาการไทย
วิธีพัฒนาภาวะผู้นำให้เกิดขึ้นจริง
ข่าวดีสำหรับทุกคนคือ ภาวะผู้นำไม่ได้มีมาแต่เกิด ผู้บริหารและคนทั่วไปสามารถเรียนรู้และพัฒนาได้ ตามที่บทความวิชาการระบุชัดเจนว่า การพัฒนาภาวะผู้นำมีความสำคัญอย่างยิ่งเพราะไม่มีใครเกิดมาเป็นผู้นำที่สมบูรณ์แบบ
ลงมือปฏิบัติจริงมากกว่าเรียนรู้เชิงทฤษฎี
การเป็นผู้นำพัฒนาได้เร็วที่สุดจากการรับผิดชอบงานจริง ไม่ว่าจะเป็นการนำทีมโครงการ การเป็นกัปตันกิจกรรม หรือการพาน้องใหม่ในที่ทำงาน เพราะทักษะการนำทีมเป็นทักษะที่ต้องใช้จริงจึงจะเกิดการเรียนรู้
ขอฟีดแบ็กและเปิดรับการโค้ชชิ่ง
ผู้นำที่เติบโตเร็วคือผู้นำที่กล้าถามว่าตนเองควรปรับอะไร การขอความคิดเห็นจากรุ่นพี่ หัวหน้า หรือทีมงานของตัวเองอย่างสม่ำเสมอช่วยให้เห็นจุดบอดที่ตาเรามองไม่เห็น
ศึกษาทฤษฎีผู้นำและบทเรียนจากตัวอย่างจริง
การอ่านกรณีศึกษาของผู้นำระดับโลกและในระดับประเทศ ช่วยให้เห็นว่าแต่ละสถานการณ์ต้องการสไตล์การนำที่ต่างกัน ผู้ที่สนใจเพิ่มเติมสามารถอ่านแนวทางคุณสมบัติผู้นำฉบับเต็มได้จาก บทความวิชาการเรื่องภาวะผู้นำตามคุณลักษณะของผู้นำที่ดี ในวารสารปราชญ์ประชาคม และ คู่มือคุณสมบัติผู้นำที่ดีจาก Mindspring Consulting
บทสรุป
สรุปแล้ว ลักษณะของผู้นำที่ดี ประกอบด้วยทั้งคุณลักษณะพื้นฐานที่พบทั่วโลกอย่างการสื่อสาร ความรับผิดชอบ วิสัยทัศน์ และความยุติธรรม รวมถึงกรอบความคิดเฉพาะของไทยที่เน้นความเมตตา การสอดส่องดูแล และหน้าที่ในการปลอบ ปั้น ปก ป้อง ผู้ใต้บังคับบัญชา
โดยทั้งหมดนี้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของนิยามว่า ภาวะผู้นำ คือ ศิลปะของการสร้างอิทธิพลให้คนเต็มใจตาม ไม่ใช่การใช้อำนาจสั่งการ และ ความสำคัญของภาวะผู้นำ อยู่ที่การแปลงความรู้และทรัพยากรให้กลายเป็นผลลัพธ์ที่แท้จริงขององค์กร
ท้ายที่สุดแล้ว ทัศนคติของการเป็นผู้นำ ที่ดีที่สุดคือการเข้าใจว่าไม่มีผู้นำคนใดเก่งกว่าเพื่อนร่วมงานทั้งหมดรวมกัน และการเป็นนาฬิกาที่สร้างเวลาให้ทีมเสมอ ดีกว่าการเป็นคนบอกเวลาเพียงอย่างเดียว